Studies naar de handel in leeuwenbotten

Stampersgat, 1 november 2017 

Er is al langere tijd duidelijk dat er steeds meer vraag is naar leeuwenbotten vanuit Azië. De leeuwenbotten moeten als vervanging dienen voor tijgerbotten die van oudsher gebruikt worden in o.a. traditionele medicijnen. Omdat de tijger steeds beter beschermd wordt, wordt het ook steeds lastiger om erin te ‘handelen’. Vandaar dat er al enkele jaren een trend is te zien waarbij botten van andere katachtigen (luipaard, sneeuwpanter, nevelpanter en zelfs cheeta's) gebruikt worden. Van alle grote katachtigen is de leeuw de minst beschermde kat. Dat maakt handel erin mogelijk en dus ook handel in botten. Zuid-Afrika maakt hiervan gretig gebruik: vanaf dit jaar gaat zij jaarlijks 800 skeletten van gefokte leeuwen exporteren naar Azië. Een recent onderzoek heeft duidelijk gemaakt dat er de laatste 10 jaar meer dan 6000 leeuwen skeletten (meer dan 70 ton) geëxporteerd zijn van Zuid-Afrika naar Azië.  

De legale handel in leeuwenbotten heeft, zo denken de meeste natuurbeschermingsorganisaties zoals ook SPOTS, een enorme impact op de wilde leeuw maar ook op andere wilde katachtigen. Bijvoorbeeld doordat er aan de vraag voldaan wordt, is het zeer reëel dat deze vraag alleen maar groter wordt. En daarmee is een continue stroom van botten nodig. Steeds vaker worden partijen botten van katachtigen in beslag genomen, vaak gaat het hier om ernstig bedreigde katachtigen. Ook is de vrees dat door de vraag naar leeuwenbotten, de druk op de wilde leeuw toeneemt. Dit wordt onderstreept door steeds meer incidenten die naar buiten komen waarbij leeuwen gestroopt zijn en ontdaan van specifieke lichaamsonderdelen wat duidt op bottenhandel.

Toch is er nooit echt grondig onderzoek gedaan naar deze handel en de impact ervan op wilde leeuwen. Daar komt nu gelukkig verandering in. Recent kwamen twee onderzoeken naar buiten die ingingen op de handel. Een aantal conclusies:

- Naast handel voor export naar Azië is er ook een handel voor de binnenlandse markt (Afrika zelf). Vooral in trek zijn dan klauwen, de huid, tanden en het vet van leeuwen. Deels worden deze gebruikt voor souvenirs voor toeristen maar ook omdat er helende krachten aan bedacht worden. Bv botten zouden helpen tegen reuma en botbreuken.
​- Er is een duidelijk vermoeden dat er illegale netwerken zijn van Vietnamezen en Chinezen in veel Afrikaanse landen, handelend in leeuwenbotten. De grootte van deze handel is nog onbekend vooral omdat veel aandacht uit gaat bij controles naar hoorn van neushoorns. De leeuw valt dus eigenlijk tussen wal en schip
​- Middels een vragenlijst gaven de geïnterviewden aan dat men vermoed dat de meeste lichaamsonderdelen verkregen worden door wilde leeuwen. Stroperij en leeuwen die als ‘probleemdier’ worden aangemerkt zijn de belangrijkste suppliers van de botten. Hierin is een tweedeling te zien in Afrikaanse landen. Zuid-Afrika bijvoorbeeld stelt dat bij hen de wilde leeuwen niet gestroopt worden hiervoor omdat zij gefokte leeuwen aanbieden
- Ondervraagden gaven aan dat ze dachten dat de lokale vraag praktisch geen impact had op wilde leeuwen maar dat het voor hen onhelder was in hoeverre internationale vraag impact had op wilde leeuwen populaties
​- Ondervraagden gaven aan dat enkele Afrikaanse landen beter onderzocht moesten worden omdat hier het vermoeden is dat er illegale handel bestaat. Zuidelijk Afrika waaronder Zuid-Afrika zouden hiertoe zeker horen aldus de ondervraagden. 

In de conclusie van de onderzoekers:
This survey and recent reports of lion poisoning and poaching in Mozambique, Zimbabwe and South Africa, and sporadic poaching events in Uganda and Tanzania (not detailed in this paper), is signalling an escalating and worrisome trend that the trade of lion derivatives is increasingly becoming a more substantial threat to certain national populations. There is therefore a necessity for information sharing and consolidation, trade monitoring, and risk assessment in all countries. But while this survey identified some trade hotspots and the motives for utilisation and demand, it could not identify all the supply chain participants and their motives. As one respondent pertinently asked: “who is ordering and buying the stuff, and why?”

De onderzoeken zijn te vinden via deze link:
http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0185996
en
http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0187060