De leeuw = de nieuwe tijger.....

Etten Leur - 16 oktober 2016 - Van 24 september tot en met 4 oktober vond de CITES top plaats in Johannesburg, Zuid Afrika. CITES is een organisatie waar de meeste landen bij zijn aangesloten. Eens in de drie jaar komen ze bij elkaar om afspraken te maken over handel in bedreigde natuur zoals diersoorten. Er wordt bijvoorbeeld gekeken naar de aantallen dieren om te bepalen of striktere regels nodig zijn in de handel rondom diersoorten. Om ze zo beter te beschermen tegen uitsterven.
Hoog op de agenda stonden de dieren de olifant, neushoorn en leeuw. Deze dieren worden met uitsterven bedreigd. In het geval van de olifant en de neushoorn komt dit voornamelijk door de vraag vanuit Azië. Ivoor van de olifant wordt gebruikt voor o.a. medicijnen maar vooral als siervoorwerp, de hoorn van de neushoorn wordt gebruikt in traditionele medicijnen. De hoorn zou genezen tegen allerlei ziektes. Handel is bij deze diersoorten dus DE redenen waarom ze met uitsterven worden bedreigd.

In geval van de leeuw zijn er andere, belangrijkere, oorzaken te noemen die leiden tot uitsterving. Afname van leefgebied en mens/dier conflict (human wildlife conflict, HWC) zijn de belangrijkste redenen. Maar van groeiende zorg is de toenemende vraag vanuit Azië naar leeuwenbotten. Ook die worden verwerkt in de traditionele farmacie als vervanging van tijgerbotten. Handel hierin vergroot de druk op de toch al kwetsbare leeuw.

Vanuit angst voor vooral de opkomende handel in leeuwenbotten, dienden enkele Afrikaanse landen een motie in tijdens CITES. De insteek; hogere bescherming van het dier de leeuw. De leeuw zou van appendice II naar I moeten. Dit is de hoogst mogelijke beschermstatus. Helaas is dit er niet van gekomen.Hoewel met de globalisering van de wereld het onontkoombaar is dat landen onderling afspraken maken, ligt hierin gelijk ook de zwakte van CITES. Verschillende landen, verschillende belangen. Handel = geld. Door een dier beter te beschermen en dus handel te bemoeilijken, kan een land inkomsten missen. CITES is dus vooral een politiek orgaan en zoals altijd in de politiek, worden er vaak compromissen gesloten. Die soms de nodige vraagtekens oproepen.Laten we beginnen met een aantal mooie afspraken die behaald zijn op CITES om niet gelijk in het negatieve te vallen. CITES werkt met appendicen (bijlagen). Een bedreigd diersoort komt op zo’n appendice om zo handel in te perken. Appendice I is de hoogste beschermingsfactor die een dier kan krijgen. Dieren op appendice I worden beter beschermd doordat handel in principe onmogelijk wordt. Bijvoorbeeld omdat zo’n dier (levend, dood of middels ‘lichaamsonderdelen’) niet langer ingevoerd mag worden. Als een dier op appendice II staat (zoals de leeuw) is handel wel toegestaan.
Op CITES is afgesproken dat het dier de Pangolin op appendice I komt. Hard nodig want de pangolin behoort tot 1 van de meest verhandelde dieren ter wereld. De schubben van het dier worden verwerkt in de Aziatische medicijnhandel omdat ze helend zouden werken tegen allerlei ziektes.
CITES maakte ook belangrijke afspraken op het gebied van handel in cheetah’s. Er werden afspraken gemaakt om de illegale handel in cheetah’s aan banden te leggen. Ook hard nodig want veel cheetah’s worden (illegaal) verhandeld en verscheept naar vooral het Midden Oosten. Waar ze geliefd zijn als huisdier. Voor een met uitsterven bedreigd diersoort is dat funest.
Dit is dus goed nieuws. Maar nu het slechte nieuws.

CITES heeft in onze ogen enorm gefaald als het aankomt op het dier de leeuw. CITES baseert zich vooral op ‘feiten’. In het geval van de leeuw kijken ze heel technisch naar de aantallen leeuwen. De vraag is dus: hoe staat het ervoor met het dier de leeuw? Is handel in dit dier wel of niet verantwoord kijkend naar de aantallen en bedreigingen?

Wat is nu precies de status van de leeuw?
Het is mij al jaren een doorn in het oog dat er relatief weinig aandacht is voor de sterk afnemende aantallen leeuwen. Het is ook niet iets wat ik begrijp. De leeuw wordt door iedereen gezien als koning der dieren. 1 van de Big 5 die je gezien MOET hebben op je safari in Afrika. Toch lijken weinigen zich te beseffen dat het steeds moeilijker zal worden om dit dier nog te spotten tijdens safari. Waarom is er wel veel aandacht voor de olifant en neushoorn maar zo’n geringe aandacht voor de leeuw? De toekomst ziet er namelijk erg grauw uit voor deze koning der dieren.

De olifant wordt ernstig bedreigd maar er zijn er nog meer dan 350.000 van. Als je alle neushoorns (alle ondersoorten) bij elkaar optelt, kom je op zo’n 24.000 neushoorns. Ik wil niet zeggen dat aandacht voor deze dieren niet nodig is. Absoluut! Want hun aantallen nemen rap af. Maar volgens de laatste cijfers leven er nog maar zo’n 20.000 leeuwen wereldwijd. Meer dan 100 jaar geleden, zo zijn de schattingen, leefden er nog zo’n 200.000 leeuwen. Het dier komt nog maar voor in zo’n 8% van zijn oorspronkelijke leefgebied. In West en Centraal Afrika is het dier praktisch uitgestorven. In West Afrika zouden nog maar 406 leeuwen leven………De populaties leeuwen zijn bovendien klein. In slechts enkele landen leven meer dan 1000 leeuwen. Daarnaast leven die populaties vaak geïsoleerd van elkaar. Dat bemoeilijkt de genenpoel want leeuwen groepen kunnen elkaar moeilijk bereiken. Last but not least staat het dier ernstig onder druk door het mens/dier conflict (human wildlife conflict, HWC) waardoor er dagelijks leeuwen worden gedood. Neem daarbij het gegeven dat door een groeiende wereldbevolking er steeds minder ruimte over blijft voor dieren zoals de leeuw en dan tekent zich een grimmig toekomstbeeld voor dit dier af.

Je zou zeggen: alarmbellen voor dit dier dus. En dus zou je ook verwachten dat CITES vol zou gaan voor een betere bescherming. Helaas…….

Standpunt Zuid Afrika, Namibië en Zimbabwe
Onderzoeken tonen aan dat de leeuwen aantallen schrikbarend achteruit gaan maar dat in de landen Zuid Afrika, Namibië, Botswana en Zimbabwe, de leeuwen aantallen de laatste jaren stabiel zijn en zelfs groeien. Zoals gezegd, CITES baseert zich op feiten. En dus grepen Zuid Afrika, Namibië en Zimbabwe dit gegeven aan om te stellen dat betere beschermingsmaatregelen voor de leeuw niet nodig waren.

Valt wat voor te zeggen. Alleen……… in Zuid Afrika bijvoorbeeld wordt het dier de leeuw vooral ‘gemanaged’. Alleen in Nationale parken zoals Kruger leeft het dier vrij. Maar in de talloze Private Reserves moeten de aantallen leeuwen ‘gereguleerd’ worden. Beperkte ruimte, over het algemeen omringd door hekken, maakt dat je als eigenaar van zo’n Reserve actief moet ingrijpen. Dieren op anticonceptie, dieren onderling uitwisselen met andere reserves en/of jacht als controle middel. Kortom: in Zuid Afrika zijn er vooral veel leeuwen die je niet echt als ‘wild’ kunt bestempelen. Is het dan fair te zeggen dat het met je populatie wilde leeuwen goed gaat?

Belangrijkste punt voor mij tegen de standpunten van Zuid Afrika, Zimbabwe en Namibië vind ik dat duidelijk is dat wereldwijd de leeuwen aantallen afnemen. Ook in Zimbabwe en in Namibië komen human wildlife conflicten steeds vaker voor waardoor veel leeuwen (illegaal) gedood worden. Ook hier zullen populaties steeds meer onder druk komen te staan (als ze dat al niet staan). De opkomende vraag vanuit Azië naar leeuwenbotten is een extra factor die een toch al onder druk staand dier, er simpelweg niet bij kan hebben. Alleen daarom al hadden deze landen voor een hogere beschermingsfactor moeten kiezen.

Wordt vervolgd....